Dân Thổ Nhĩ Kỳ lo bị 'nhảy từ chảo rán sang lò lửa' hậu đảo chính

Nhiều người dân Thổ Nhĩ Kỳ cảm thấy lo sợ một tương lai bất định đang chờ đợi họ, khi tình trạng khẩn cấp kéo dài ba tháng được ban bố.

Người dân Thổ Nhĩ Kỳ tuần hành ủng hộ Tổng thống Erdogan ở thành phố Istanbul. Ảnh: Reuters

Tại trung tâm thành phố Istanbul, những lá cờ Thổ Nhĩ Kỳ phủ kín Quảng trường Taksim. 5 ngày trôi qua kể từ khi cuộc đảo chính quân sự bị dập tắt, người dân vẫn đổ xuống đường để thể hiện sự ủng hộ đối với Tổng thống Recep Tayyip Erdogan và bộ máy chính quyền, theo BBC.

Công viên Gezi, nơi ba năm trước là tâm điểm của các cuộc biểu tình phản đối chính phủ, giờ khoác lên mình một chiếc áo hoàn toàn khác. Những tấm biểu ngữ ghi dòng thông điệp "Chủ quyền thuộc về quốc gia" xuất hiện tràn ngập.

Hàng nghìn người tối 20/7 tập trung tại đây để cùng xem Tổng thống Erdogan phát biểu trên những màn hình khổng lồ. Khi ông ban bố tình trạng khẩn cấp kéo dài ba tháng trên cả nước, một số người trong đám đông vỗ tay hưởng ứng, cho thấy họ đánh giá cao biện pháp mới này.

Ông Erdogan cam kết nền dân chủ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không bị tổn hại, đồng thời các quyền cơ bản cũng như quyền tự do của dân chúng cũng không chịu ảnh hưởng.

"Nền dân chủ không thỏa hiệp" là tiêu đề một bài viết đăng trên một nhật báo thân chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ số ra hôm qua. Bài báo nhấn mạnh vào những bình luận mà ông Erdogan đưa ra. Một bài khác giật dòng tít: "Tình trạng khẩn cấp cho những kẻ âm mưu đảo chính, hòa bình cho dân chúng".

Nhưng đó không phải tâm trạng chung của tất cả người dân Thổ Nhĩ Kỳ. Một số chuyên gia, nhà phê bình lo ngại tình trạng khẩn cấp có thể đem đến cho Tổng thống Erdogan nhiều quyền lực hơn, đủ để ông thao túng cả quốc hội.

Trên đường phố Istanbul, người dân tỏ ra ngại ngần khi bàn về đề tài này. Những người đồng ý nói chuyện với BBC yêu cầu được giấu tên, chỉ tiết lộ phần họ.

"Tôi không nghĩ chúng tôi đáng phải nhận điều này", Sengul, một phóng viên, nói. "Cuộc đảo chính rõ ràng là rất khủng khiếp. Nhưng những gì chúng tôi trải qua lúc này cũng tồi tệ chẳng kém".

"Tình trạng khẩn cấp sẽ tác động xấu tới cuộc sống thường nhật của chúng tôi", cô cho hay.

Elif, kiến trúc sư, có chung nỗi lo âu với Sengul. "Chúng tôi chỉ đang nhảy từ chảo rán xuống lò lửa mà thôi", cô bình luận. "Việc hàng nghìn người bị bắt bớ trên cả nước sau khi chính quyền ban bố tình trạng khẩn cấp khiến chúng tôi mang suy nghĩ rằng cuộc sống rồi sẽ rất khó khăn".

Phó thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Numan Kurtulmus hôm qua lên tiếng trấn an dân chúng, khẳng định chính phủ sẽ không ban bố lệnh giới nghiêm, các cơ chế thị trường tự do sẽ không bị ảnh hưởng và những quyền cơ bản của người dân sẽ không bị xâm hại.

"Công việc làm ăn của chúng tôi đã chịu tổn thất rồi đấy chứ. Người ta không còn muốn ra đường nữa, trừ khi có việc cần", Kemal, tài xế taxi, cho hay. "Hiện tại, chúng tôi chỉ còn biết chờ đợi và nghe ngóng tình hình. Nếu họ lạm dụng quyền lực để ban hành các quy định trái khoáy, chúng tôi ắt hẳn sẽ phải đối mặt với những vấn đề mới lớn hơn", ông chia sẻ.

"Tôi thấy lo lắng cho tương lai Thổ Nhĩ Kỳ", một học giả phải hoãn chuyến công tác tới Canada vì ảnh hưởng từ cuộc đảo chính, nói.

Tại Trụ sở Tòa án Caglayan, Istanbul, gia đình của nhiều học viên quân sự bị cáo buộc tham gia đảo chính đang từng ngày mong ngóng những tin tức mới.

Cậu con trai 16 tuổi của Ahmet, hiện theo học tại một trường quân sự ở Istanbul, bị bắt sáng 16/7. Ông cho biết mới nhìn thấy con trai một lần kể từ đó đến nay và chỉ được vẫy tay với con từ đằng xa.

"Tôi lo lắm", ông nói. "Lũ trẻ này không biết chúng đã làm gì. Những kẻ lừa dối chúng mới đáng bị trừng phạt. Nhưng nhiều người nói rằng để có một phiên tòa công bằng là điều không thể".

Rifat, người cũng có con trai là học viên trường quân sự bị bắt, nói rằng cuộc sống của gia đình họ đã sụp đổ hoàn toàn. "Chúng tôi hiện không biết điều gì sẽ xảy ra với mình", Rifat bày tỏ. "Liệu họ có kéo dài thời gian bắt giữ? Liệu công lý có được thực thi?"

Donald Trump lên kế hoạch thanh lọc người cũ của Tổng thống Obama

Dù chưa nắm chắc khả năng đắc cử, ứng viên tổng thống đảng Cộng hòa Donald Trump vẫn đang lập kế hoạch để loại bỏ các quan chức thuộc phe ông Obama.

Ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng hòa Donald Trump phát biểu tại đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa diễn ra từ ngày 18 - 21/7 ở Cleveland, bang Ohio, Mỹ. Ảnh: Reuters

Thống đốc bang New Jersey Chris Christie, đồng minh của ông Trump, hôm 19/7 tiết lộ nếu đắc cử tổng thống Mỹ, tỷ phú New York sẽ tìm cách thanh lọc bộ máy quan chức chính phủ do Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm, đồng thời có thể yêu cầu Quốc hội thông qua luật cho phép sa thải các công chức dễ dàng hơn, theo Reuters.

Christie, người hiện đứng đầu ban chuyển giao quyền lực Nhà Trắng của Trump, cho biết họ đang soạn ra một danh sách các nhân viên chính phủ cần sa thải nếu ông Trump đánh bại ứng viên tổng thống đảng Dân chủ Hillary Clinton trong cuộc bầu cử tổng thống ngày 8/11.

"Như bạn thấy từ công việc trước đây của ông ấy, Donald Trump rất thích sa thải người khác", Christie nói trong cuộc họp kín với hàng chục nhà tài trợ chính trị tại đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa ở Cleveland, bang Ohio. Christie ám chỉ vai trò "chủ xị" của Trump ở chương trình truyền hình thực tế mang tên "Người tập sự" (The Apprentice), nơi câu nói cửa miệng nổi tiếng của ông là "Bạn đã bị sa thải".

Các cố vấn của ông Trump lo ngại rằng Tổng thống Obama có thể bổ nhiệm đội ngũ quan chức chính trị thành công chức trong bộ máy, bởi các công chức khó bị sa thải hơn rất nhiều. Việc trở thành công chức cho phép họ tiếp tục giữ ghế trong chính phủ mới, có khả năng nằm dưới quyền điều hành của đảng Cộng hòa sau cuộc bầu cử.

"Một trong những kiến nghị tôi đề xuất với ông Trump là phải lập tức yêu cầu quốc hội thay đổi luật về công vụ nếu đắc cử. Khi thực hiện luật này, việc sa thải công chức sẽ dễ dàng hơn", Christie nói. Ông cho rằng quy trình sa thải công chức hiện nay rất "cồng kềnh" và "tốn thời gian".

Christie cũng thông báo việc thay đổi bộ máy lãnh đạo của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Liên bang (EPA) sẽ là ưu tiên hàng đầu đối với Trump nếu ông đắc cử vào tháng 11 tới. EPA từ lâu đã là một mục tiêu bị đảng Cộng hòa liên tục chỉ trích vì họ cho rằng cơ quan này ban hành quá nhiều quy định.

Ông Trump trước đây cam kết xóa bỏ EPA, đồng thời rút lại một số chính sách môi trường tham vọng nhất của Mỹ để giúp khôi phục ngành công nghiệp than và dầu mỏ cũng như củng cố an ninh quốc gia.

Thống đốc bang New Jersey Chris Christie phát biểu tại đại hội đoàn quốc đảng Cộng hòa. Ảnh: AP

Christie thêm rằng ban chuyển giao quyền lực của ông Trump còn muốn đưa các doanh nhân vào làm việc bán thời gian trong bộ máy chính phủ mà không phải từ bỏ công việc họ đang làm ở những công ty tư nhân. Nhà tài phiệt New York luôn cho rằng những kinh nghiệm kinh doanh đã giúp ông chuẩn bị tốt để trở thành tổng thống Mỹ.

Mặc dù liên tiếp bị chất vấn tại cuộc họp kín, Christie vẫn không chịu tiết lộ bất cứ chức danh nội các nào mà Trump có thể bổ nhiệm nếu ông thắng cử.

Phản ứng trước những phát biểu của ông Christie, phát ngôn viên Nhà Trắng Josh Earnest nói việc cho phép bổ nhiệm các quan chức chính trị vào vị trí công chức là "một tiền lệ có từ lâu".

"Nếu ai muốn so sánh hồ sơ đạo đức công vụ của Tổng thống Obama và những chức danh chính trị mà ông ấy bổ nhiệm với hồ sơ đạo đức công vụ của Thống đốc Christie cùng những chức danh chính trị ông ấy đề bạt thì chúng tôi rất hoan nghênh", Earnest nhấn mạnh.

Tính đến tháng 3/2016, Mỹ có tổng cộng 3.164 người được bổ nhiệm chính trị, Trong số đó, 852 người do tổng thống phê chuẩn.

Theo Cơ quan Đạo đức Chính phủ Mỹ, người được bổ nhiệm chính trị là "bất cứ nhân viên nào được Tổng thống, Phó tổng thống hoặc người đức đầu cơ quan bổ nhiệm". Trong hệ thống chính quyền Mỹ, những người được bổ nhiệm chính trị bị ràng buộc về mặt đạo đức lớn hơn rất nhiều so với những người được bầu.

Theo một báo cáo gần đây nhất về chủ đề trên, Văn phòng Giải trình Trách nhiệm Chính phủ Mỹ cho biết có 143 chức danh bổ nhiệm chính trị và thành viên quốc hội được chuyển sang các vị trí công chức trong khoảng thời gian từ tháng 5/2005 đến tháng 5/2009.

Ủy ban Cải cách Chính phủ và Giám sát của hạ viện Mỹ đang điều tra về kết luận trên. Ủy ban này đã gửi thư đến 23 cơ quan, ban ngành liên bang yêu cầu báo cáo tất cả các trường hợp được chuyển từ chức danh bổ nhiệm chính trị sang vị trí công chức kể từ ngày 1/9/2015.